AŞKIN İKİ SAĞLAMASI

Aşk, insanlık tarihi boyunca belki de üzerine en çok konuşulan, en çok yazılan ve buna rağmen üzerinde en az uzlaşılan duygudur. Her insanın aşk tarifi başkadır; çünkü herkes onu yaşadığı kadar tanır. Kimisi aşkı kavuşmakta bulur, kimisi beklemekte, kimisi ise ayrılığın hiç dinmeyen sızısında… Bu yüzden filozoflar, şairler ve romancılar aynı duyguyu birbirinden bambaşka biçimlerde anlatmıştır. Platon için aşk, insanı eksik yanını aramaya yönelten bir hakikat yolculuğudur. Mevlânâ onu insanı dönüştüren ilahi bir ateş olarak görür. Dostoyevski, sevgiyi insan ruhunun en ağır imtihanlarından biri gibi işler. Şairler ise çoğu zaman aşkı özlemle, hasretle ve yarım kalmışlıkla anlatır. Hiçbiri birbirini bütünüyle yalanlamaz; çünkü aşk, herkesin kendi kadar bildiği bir duygudur.
Belki de asıl yanılgı burada başlar. İnsanlar çoğu zaman yaşadıkları her güçlü duyguyu aşk sanırlar. Arzuyu aşk zanneden de vardır, alışkanlığı aşk diye yaşayan da, yalnız kalmaktan korktuğu için bir ilişkiye tutunan da… Oysa güçlü hissetmek, gerçekten sevmek anlamına gelmez. Her büyük heyecan aşk değildir.
Bu yüzden bana göre aşkın gerçek olup olmadığını anlamanın iki sağlaması vardır. İnsan, kalbinin yanılıp yanılmadığını en çok bu iki anda öğrenir. İlki, sevdiği insanla bütün mesafelerin ortadan kalktığı, tenlerin olduğu kadar ruhların da birbirine dokunduğu en yakın andır; ikincisi ise ondan ayrıldığı an. Aşkın doğruluğu ne verilen sözlerde ne de kurulan hayallerde saklıdır. Gerçek cevap, insanın bu iki uç deneyimde hissettiklerinin içinde gizlidir.
Çünkü aşk, sanıldığı gibi yalnızca kalbin hızlanması ya da birini özlemek değildir. Aşk, insanın bütün düzenini değiştiren sessiz bir devrimdir. Sevmeden önce kendimizi güçlü sanırız. Hayatı aklımızla yönettiğimizi, hiçbir insana ihtiyaç duymadan yaşayabileceğimizi düşünürüz. Sonra biri çıkar karşımıza ve yıllardır kurduğumuz o sağlam düzen, tek bir bakışla yerinden oynamaya başlar. Öncelikler değişir, korkular değişir, zaman değişir. En önemlisi de insanın kendisi değişir. Çünkü aşk, kalbe uğrayan geçici bir misafir değil; oraya yerleşen yeni bir hayattır.
Aşkın ilk sağlaması, iki insanın birbirine en yakın olduğu andır. Aradaki bütün sınırların silindiği, nefeslerin birbirine karıştığı, dokunmanın yalnızca tene değil ruha da ulaştığı o an… İşte insan tam da orada yanılabilir. Çünkü arzu ile aşk, çoğu zaman aynı kılıkta gelir. Bedenin aldığı haz, kalbin hissettiği sevgiyle kolayca karıştırılabilir. Oysa alınan haz tek başına aşkın kanıtı değildir. Asıl soru, o yakınlık sona erdiğinde insanın içinde neyin kaldığıdır.
Eğer dokunuş bittiğinde özlem başlıyor, sevgi eksilmiyor; aksine daha da derinleşiyorsa, karşınızdaki insan yalnızca bedeniyle değil, bütün varlığıyla daha kıymetli hâle geliyorsa, işte orada aşk kendini göstermeye başlar. Çünkü gerçek aşk, bedensel yakınlığın ardından tükenen değil, daha da çoğalan duygudur. Şehvet doyar; aşk ise doydukça derinleşir. Aralarındaki en büyük fark da budur.
İkinci sağlama ise ayrılıktır. Çünkü hiçbir duygu ayrılık kadar acımasız bir sınavdan geçmez. İnsan gerçekten sevmişse, ayrılık yalnızca bir insanı kaybetmek değildir. Onunla birlikte kurduğu geleceği, birlikte yaşanacağını düşündüğü yılları, alışkanlıklarını, hayallerini ve kendi içindeki bir parçayı da kaybetmektir. Bu yüzden ayrılık, yokluğun değil; eksilmenin adıdır.
İnsan çoğu zaman sevdiği kişiyi değil, onun yanında kurduğu hayatı kaybeder. Birlikte gidilemeyecek yolları, kurulamayacak sofraları, söylenemeyecek cümleleri ve hiç gerçekleşmeyecek ihtimalleri toprağa gömer. Kalbi yoran da çoğu zaman giden insan değil, onunla birlikte ölen hayallerdir.
Acının büyüklüğü, sevginin büyüklüğünü ele verir. Her ayrılık üzücüdür; ama her ayrılık insanın ruhunda aynı izi bırakmaz. Bazı insanlar gider ve hayat kısa bir süre sonra eski düzenine döner. Bazıları ise yıllar geçmesine rağmen insanın içinde sessizce yaşamaya devam eder. Demek ki aşkın gerçek ağırlığı, ayrılıktan sonra taşınan sessizlikte ölçülür.
Belki de aşkı en çok burada yanlış tanımlarız. İnsanlar birlikteyken birbirlerini sevdiklerini sanırlar. Oysa aşk, yalnızca varlıkta değil, yoklukta da kendini ispat eder. Çünkü varlık herkesi mutlu edebilir; asıl mesele, yokluğun insanın içinden neyi söküp aldığıdır. Eğer aradan geçen zaman sevgiyi azaltmıyor, yalnızca acısını olgunlaştırıyorsa, o duygu çoktan aşk olmuştur.
Ne var ki bugünün dünyasında aşk da tüketim kültürünün hızına yeniliyor. İnsanlar birbirlerini tanımaktan çok birbirlerini beğeniyor; anlamaktan çok etkilemeye çalışıyor. İlişkiler derinleşmeden bitiyor, duygular olgunlaşmadan başka yüzlere yöneliyor. Belki de bu yüzden insanlar, aşkın ne olduğunu değil, yalnızca nasıl hissettirdiğini konuşuyor. Oysa gerçek aşkın en büyük ihtiyacı heyecan değil, zamandır. Çünkü zaman, sahte olanı eksiltir; gerçek olanı ise sessizce büyütür.
Sonunda geriye tek bir gerçek kalır. Yüzyıllardır filozoflar aşkı tanımlamaya, şairler onu dizelere sığdırmaya, romancılar ise hikâyelerle anlatmaya çalıştı. Belki de hiçbiri yanılmadı; çünkü her biri aşkın başka bir yüzünü gördü. Ama insan kendi aşkının hakikatini, başkalarının cümlelerinde değil, kendi hayatında aramak zorundadır. İşte bu yüzden bana göre aşkın iki sağlaması vardır. Biri kavuşmanın en büyük hazzında, diğeri ayrılığın en derin acısında yapılır. Eğer bir insan, sevdiğine en yakın olduğu anda da ondan en uzak kaldığı anda da aynı sevgiyi taşıyabiliyorsa, artık buna şüpheyle bakılmaz. Çünkü aşk, ne söylenen sözlerle ne verilen vaatlerle ne de geçici heyecanlarla ölçülür. Aşk, insanın en mutlu anında da en büyük acısında da değişmeden kalabilen tek duygudur. Belki de bu yüzden gerçek aşk, insana mutluluk vermekten önce hakikati öğretir; insan, kalbinin en doğru cevabını ancak en büyük hazzı ve en büyük acıyı yaşadığında alır.